Doğal taş Üretimde
Verimlilik ve Karlılığı Arttıracak Bazı Düzenlemeler

ÖZET: Bu çalışmada doğal tas üretiminde ocaklar ve fabrikalar dahil , ortalama bir maliyet tablosu oluşturularak, maliyeti oluşturan bileşenlerin hangileri ile nasıl oynanarak birim maliyet azaltılabilir, verimlilik, kalite ve karlılık arttırılabilir sorgulaması yapılmış ve ortaya uygulanabilir sayısal bazı değerler konulmaya çalışılmıştır.

Anahtar kelimeler: Verimlilik, kalite, karlılık, maliyet

GİRİŞ
Blok kesme, güçlendirme, kafa kesme, kenar kesme, yarma, kalibrasyon, honlama, dolgu, eskitme,
cila, kurutma, seleksiyon vs işlemleri esnasında;
1) Kırılmalar, dağılmalar sebebi ile kayıplar,
2) Tolerans bozukluğu sebebi ile gereksiz talaş kaldırma ve mükerrer işlemlerden dolayı enerji,
sarf malzemesi, amortisman ve işgücü kayıpları,
3) Bir önceki işlemin yetersizliğinden kaynaklanan, üretim hızındaki tıkanmalar sebebi ile
oluşan kayıplar,
4) Ardışık makine ve ekipmanların kapasite tutarsızlıklarından ve uyumsuzluklarından
kaynaklanan tıkanmalar,
5) Üretim akısının bozukluğundan kaynaklanan gereksiz transfer, aktarma ve ara stok işlemleri,
6) Yüzey makro ve mikro bozuklukları yeterince giderilmediği için yaşanan kalite problemleri,
7) Tasın ve makine nın özelliklerine uygun olmayan sarf malzemesi kullanımından kaynaklanan
verimlilik ve kalite problemleri,
8) Makine, takım ve sarf malzemelerini, kullanım kılavuzlarına aykırı olarak kullanmaktan
kaynaklanan problemler,
9) Makine ve ekipmanların bakım, onarım ve ayarsızlığından kaynaklanan problemler,
10) Kullanılan sudan, arıtma ve su geri kazanım (arıtma tesisi) sisteminin yetersizliğinden kaynaklanan verimlilik ve kalite problemleri,
11) Elle ve gözle yapılan seleksiyonun yetersizliği sebebi ile yaşanan kalite problemleri ve
müşteri şikayetleri,
12) Pazarlama – satış departmanı ile üretim arasındaki koordinasyon eksikliğinden, üretimin
planlanamamasından ve stokların kontrol edilememesinden kaynaklanan problemler ve
müşteri şikayetleri gibi verimsizlik ve kalite problemleri yaşanmaktadır. içinde bulunduğumuz, düşük kurlar, yüksek faizler, çok yüksek akaryakıt fiyatları, ihracat pazarındaki talep düşüşleri, iç pazarda yeterince talep yaratılamaması gibi sektörümüzü ve üretimle uğrasan bir çok reel sektörü çok zorlayan ekonomik koşullar altında, isletmelerin kar edebilmesi ancak çok ince hesaplamalar ve her an güncellenebilir esnek planlamalar ile mümkün olabilir duruma gelmiştir.

MALİYET ANALİZİ
Karlılığı iyileştirmek ve verimlilik analizine başlamak üzere, sektörün ortalama bir maliyet tablosunu oluşturmak ve bu tablo üzerinde düşünmeye başlamak ilk adım olabilir. Ocaklar ve fabrikalar dahil olmak üzere sektörün ortalama maliyetlerine baktığımızda aşağıdaki tablo ortaya çıkmaktadır:

Dogal Tas Ocak ve Fabrika Üretimi Toplam Maliyet Bileşenleri Tablosu

maliyet kalemi mevcut uyg. öneri sonuç
işçi giderleri 35% işçiyi %10 azalt 31.50%
mazot ve nakliyeler 24% demiryolu kull. Çalış 22.50%
elkt.,doğalgaz,lpg,vs. 8% mak. ayarda tut 7%
amortisman 7% işçlğ.azltck. mak. Al 8%
faiz giderleri 5% kredi alma,öz kyn. Kull. 4%
bakım-onarım 4% bakım bütçeni %25 arttır 5%
reklam 4% pzrlm. bütçeni %25 arttır 5%
kesici sarf malz. 3% kesim hızını arttır 3%
ambalaj 1% ambalaja önem ver %20 arttır 1.20%
güçlendirme,dolgu 1% gerekirse bloktan itibaren başla 3%
silim taşı 1% silime(finishing)e önem ver 1.50%
arge-ürge 0.20% bütçeni 5 kar arttır 1%
kalite ve ce bütçesi 0.10% kalite bütçeni arttır 0.40%
eğitim giderleri 0.10% eğitime ÇOK önem ver 0.30%

diğer gid. 6.60% diğer gid. 6.60%
önceki toplam maliyet 100% sonraki toplam maliyet 100%

Bu tabloda dikkati çeken husus, maliyetin 2/3 kısmını isçilik (maaş, sigorta, muhtasar, is elbisesi ve ayakkabıları, yeme – içme, isçi servisleri, sosyal haklar vs toplam olmak üzere, beyaz yakalılar dahil isçilik ya da toplam insan kaynakları maliyeti), mazot ve nakliyeler, elektrik – gaz giderlerinin oluşturduğudur.
Halbuki sektör, maliyetin çok az kısmını oluşturmakla birlikte verimlilik ve kaliteyi çok etkileyen
kimyasallar, kesici takımlar, abrasiv ve cila tasları ile ilgili tasarruf tedbirleri almaya yoğunlaşmış
olup, bu tür malzemeleri genellikle ucuz ama performansı ve kalitesi tartışılır malzeme grubundan kullanmayı tercih ederek tasarruf yapmaya çalışmaktadır. Yeni pazarlar bulma, AR-GE, ÜR-GE, kalite, CE markalama, eğitim gibi konulara yeterli bütçe ayrılmamaktadır.


TABLODAKİ ANALİZ SONUCU ELDE EDİLEN 28 DÜZENLEME / İYİLEŞTİRME ÖNERİSİ

Sektörün maliyet tablosu ve maliyet tablosunu iyileştirerek, verimlilik, kalite ve dolayısı ile karlılık
arttırma önerileri de tabloda sıralanmıştır. Tabloda belirtilen önerileri daha da açmaya çalışırsak,
uygulanması gereken 28 ÖNERİ ortaya çıkmaktadır:

1) Doğru ocak planlaması ve analizler ile, ocağı mümkün olduğu kadar çatlaksız yöne doğru
ilerlet, blok verimini ve blok basına akaryakıt masrafını azalt (potansiyel verimlilik artısı % 10 -20),
2) Blokları nihai ürün ebadına ve desenine uygun çıkart (potansiyel verimlilik artısı % 5 – 10),
3) Geometrisi düzgün olmayan blokları ocakta kes veya geometrisini düzelt, nakliye giderlerini
azalt (potansiyel verimlilik artısı %5 – 10),
4) Demir yolu taşımacılığına yönel, nakliye giderlerini azalt (potansiyel verimlilik artısı% 3-5),
5) Kesimde dağılan blokları güçlendir, daha fazla yüzey üret (potansiyel verimlik artısı %4 – 8),
6) Tasa ve makine ya en uygun ve mümkün olduğu kadar ince takımlar kullanarak, hassas
tolerans ile kesim yap, performansı arttır, elektrik ,su sarfiyatı ve talaş (toz, çamur) azalt
(potansiyel verimlilik artısı % 5-10),
7) Plaka ve strip güçlendirirken epoksi(doğal taş sağlamlaştırma kimyasalı) öncesi tasları çok iyi kurut, çatlak içinde nem kalırsa Epoksi nin hiçbir ise yaramayacağını unutma (potansiyel verimlilik artısı %5-10)
8) Epoksi kürleme(kurutma) sıcaklığı ve sürelerine mutlak surette uy, epoksi yi hızlı kürlemeye çalısma(potansiyel verimlilik artısı % 5-10)
9) Yarma bıçaklarını doğru seç ve bıçak kod ayarlarını dogru yap, yarma izlerini yok etmeye
çalıs, elmas, elektrik ve su sarfiyatını azalt (potansiyel verimlilik artısı % 4-8),
10) Kalınlık kalibrasyonunu asgariye indir (kalibreye fazla yüklenme) ve dogru kalibre elmasları
sıralaması ile çalısıp çalısmadıgını kontrol et, yüksek hızda çalısmaya imkan hazırla
(potansiyel verimlilik artısı % 6 - 12)
11) Cila makinelarında çok parçalı hatlara yönel, honlama ve cila grubunu mutlaka ayır
(potansiyel verimlilik artısı % 4-8),
12) Gölgesiz honlama yapmak için, sabit köprülü, büyük pleytli makinaları tercih et(potansiyel
verimlilik artısı % 3-5) ,
13) Honlama sonrası dolgu yap (mastik, polyester, UV polyester, UV mastik vs), mikro ve makro poroziteyi mutlaka doldur, bu sekilde cila kalitesi de artar (potansiyel verimlilik artısı % 4-8),
14) Abrasiv serilerini tasa, makinaya, amaca uygun seç, kaliteli ve standartlara uygun yüksek
kaliteli, performanslı abrasiv kullan, basınç, su, bant hızı, köprü hızı ayarlarına önem ver,
birim zamanda daha fazla tası, daha kaliteli sil(potansiyel verimlilik artısı % 5-10),
15) Seleksiyon ve ambalaj öncesi tasları iyice kurut, tasın rengini, desenini netlestir (potansiyel
verimlilik artısı % 2-4),
16) Seleksiyonu sayısallastırmak ve standartlastırmak üzere elektronik scanner ve bilgi islem
teknolojisinden yararlan,insan gözüne fazla güvenme(potansiyel verimlilik artısı % 3-5),
17) Ambalaj ve etiketlemeye azami özen göster(potansiyel verimlilik artısı % 2-4),
18) Katma degeri yüksek ürünlere yönel(potansiyel verimlilik artısı % 10 - 80),
19) ARGE, ÜRGE, kalite, CE ve teknik egitim faaliyetlerine daha fazla bütçe ayır ve daha fazla
önemse, ciddiye al (potansiyel verimlilik artısı % 5-10),
20) Dogru proses ve lay out tasarımı yapıp, yeni teknoloji kullanarak, isçi sayısını %10 azalt,
yükleme, bosaltma, aktarma, tasıma isleri mekanize hale getirmeye yönel(potansiyel
verimlilik artısı % 3-10)
21) Tasları en az yol kat edecek ve hattan indirilmeyecek düzenleme ve otomasyon ile
isle(potansiyel verimlilik artısı % 2-5),
22) Çevreye ve su tasarrufuna duyarlı ol, fabrikayı kurarken ilk yatırımlardan biri modern ve
yeterli kapasitede arıtma sistemi olsun, bu sekilde proses suyun da standart olur, (potansiyel
verimlilik artısı % 1-3)
23) Sadece arıtma degil, su sartlandırma da yap, asidik ya da bazik suların prosesi, takımları ve
makinaları olumsuz etkiledigini unutma (potansiyel verimlilik artısı % 1-3),
24) Reklam, tanıtım, pazarlama bütçeni biraz daha arttır ve dogru noktalara tanıtım yap,yeni
alternatif pazarlar bul(potansiyel verimlilik artısı % 3-5) ,
25) iç piyasayı ihml etme,iç piysa uygulamlarına özen göster(potansiyel verimlilik arts % 3-5)
26) Üretim planlama, kontrol, stok kontrol, maliyet analizi ve benzeri yazılımlardan istifade et,gerekirse makinalardan dogrudan ölçümle elektronik data toplama yoluna git(potansiyel
verimlilik artısı % 4-8),
27) Ürün farklılastırmaya git, İMAJ ve MARKA yaratmaya çalıs(potansiyel verimlilik artısı % 5-15) ,
28) Kurumsal pazarlama için müsteri takip, teklif ve benzeri yazılımlar kullan(potansiyel
verimlilik artısı % 3-5).

SONUÇ

Yukarıda bahsedilen 28 iyilestirme önerisinin 18 tanesinde bir sey yapamadıgımızı ve sadece 10 tanesinde %3’erlik iyilestirme sagladıgımızı varsaysak bile, toplam verimlilik;
1,0310 = 1,344 , yani % 34,4 toplam iyilesme olarak sonuca yansır.
Bu durumda örnegin;

- maliyeti 20.-USD/m2,
- satıs fiyatı 18.-USD/m2 olan ve
- % 10 ZARAR eden bir isletme,
saglanan verimlilik artısı ile (üretim artısı, enerji tasarrufu, fire azalması, genel giderin m2
basına azalması, diger maliyetlerin m2 basına azalması, üretimde süreklilik saglanması vs);

1) m2 basına maliyetini 20 USD/m2 degerinden 15 USD/m2 degerine rahatlıkla indirebilir;
2) ürünlerine hiç zam yapmasa bile, 18 USD/m2 eski satıs fiyatı ile, birkaç ay içinde % 20 kar eder hale gelebilir.

Yani %10 zarar noktasından, %20 kar noktasına ulasabilir.

Verimlilik artısı sırasında olusan kalite yükselisi gerekçesi ile haklı olarak talep edilebilecek fiyat farkları, yani zamlar ile, karlılığı daha da arttırmak imkansız değildir.